Hagaragajwe indi mpamvu itangaje ituma abagabo bakenyuka kare mbere y’abagore
Ubushakashatsi bwerekanye ko abagore bashobora kuramba kurusha abagabo kubera ko mu gihe cy’imihango batakaza fer (iron), bigatuma bagira ibyago bike byo kurwara indwara zifitanye isano n’ikirenga cya fer mu mubiri, cyane cyane indwara z’umutima n’imitsi.
Fer nyinshi mu mubiri, akaga ku mubiri
Fer ni umunyungugu (élément minéral) ukenewe cyane mu buzima bw’umuntu. Ukoreshwa mu gukora hemoglobine itwara umwuka wa O₂ mu maraso, no mu gukora myoglobine itwara O₂ mu mikaya.
Fer nyinshi mu mubiri ishobora kugira ingaruka mbi kuko itera stress oxydatif, bigatuma uturemangingo twangirika buhoro buhoro. Iyo fer ibaye nyinshi cyane, umubiri ntubasha kuyibika neza mu buryo butekanye, igasigara mu maraso no mu turemangingo mu buryo bushobora kwangiza. Iyi fer “idakosowe” ikora nk’inkomoko y’radicaux libres, ari zo molekule zifite ubushobozi bwo kwangiza ibice by’uturemangingo.
Ibi bigira ingaruka nyinshi: bishobora kwangiza ADN bigatera mutations na kanseri, kwangiza lipides mu membrane z’uturemangingo bigatuma amaraso akomera (atherosclerosis), ndetse no kwangiza protéines bikahungabanya imikorere y’enzymes. Iyo stress oxydatif ikomeje, ishobora gutera uburyo bwihariye bwo gupfa kw’uturemangingo buzwi nka ferroptosis.
Ni yo mpamvu fer nyinshi mu mubiri ibonwa nk’inkomoko y’indwara nyinshi: hemochromatosis (aho fer ibika mu myanya y’imbere), thalassemia (aho transfusion nyinshi zitera fer nyinshi mu maraso), indwara z’umutima, ndetse na kanseri. Mu magambo yoroshye, fer nyinshi ni nk’“umuriro” mu mubiri: itera radicaux libres nyinshi, zigatuma uturemangingo rusha vuba, bigatera gusaza no kurwara indwara zikomeye.
Mu mihango, ab’igitsina gore batakaza fer itari nke
